Жаңылыктар

Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин (КТМУ) ректору, профессор, доктор Алпаслан Жейландын көп жылдык илимий изилдөөлөрүнүн жыйынтыгында даярдалган төрт томдук “Эрзурум музейинин археологиялык эстеликтеринин каталогу” аттуу эмгектин бет ачары өткөрүлгөн иш-чарада тааныштырылды. Он жылга жакын убакытка созулган изилдөөгө негизделген эмгекте Эрзурум музейинин коллекциясында сакталган 9 миңге жакын археологиялык эстелик илимий системага ылайык бириктирилип, Анадолунун бай маданий мурасы боюнча кеңири колдонууга ылайыкталган илимий булак сунушталды.

Археологиялык эстеликтердин ар бири өзүнчө изилденип, тарыхый мезгилдерине жараша классификацияланган эмгек музей коллекцияларын документтештирүү, сактоо жана илимий коомчулукка жеткиликтүү кылуу жагынан маанилүү академиялык булак болуп саналат. Төрт томдук каталог Эрзурум жана анын айланасындагы аймактардын ар түрдүү тарыхый доорлорун изилдөөгө жол ачуу менен бирге археология, искусство тарыхы, тарых жана маданий мурас тармактарында жүргүзүлө турган жаңы изилдөөлөр үчүн кеңири маалыматтык база түзөт.

Он жылдык изилдөө 9 миң эстеликти камтыган илимий инвентарга айланды

Иш-чарада сөз сүйлөгөн КТМУнун ректору, профессор, доктор Алпаслан Жейлан эмгек көп жылдарга созулган тыкыр изилдөө процессинин жана күчтүү командалык иштин жыйынтыгында жаралганын белгиледи.

Ал академиялык ишмердигин улантуу менен катар китепканадагы изилдөөлөргө кошумча талаада жана музейде да кеңири иш алып барылганын айтып, он жылга жакын убакыт аралыгында Эрзурум музейиндеги 9 миң археологиялык эстеликтин ар бири өзүнчө изилденип, тарыхый мезгилдерине жараша классификацияланганын билдирди.

Изилдөө тобунун курамында Ататүрк университетинин окутуучусу, профессор, доктор Явуз Гүнашты жана буга чейин КТМУда эмгектенген профессор, доктор Октай Өзгүл да болгонун белгилеген Жейлан долбоор ар түрдүү адистиктердин башын бириктирген узак мөөнөттүү илимий кызматташтыктын негизинде аяктаганын айтты.

Каталогдун негизги максаты археологиялык табылгаларды системалуу түрдө каттоого алып, аларды илимий изилдөөлөр үчүн жеткиликтүү кылуу экенин баса белгилеген Жейлан эмгек тарыхый доорлорду материалдык маданият аркылуу изилдөөгө жана маданий мурасты келечек муундарга өткөрүп берүүгө салым кошорун белгиледи.

Музейдин коллекциясы жаңы изилдөөлөр үчүн илимий булакка айланды

Төрт томдук эмгек музейлерде сакталган маданий баалуулуктарды илимий маалыматка айландырууда каталогдук изилдөөлөрдүн маанисин да көрсөтөт. Миңдеген археологиялык табылгалардын белгилүү бир системанын негизинде документтештирилип, классификацияланышы учурдагы маалыматтарды каттоо менен гана чектелбестен, жаңы илимий суроолорду иштеп чыгууга мүмкүнчүлүк берген кеңири изилдөө базасын түзөт.

Ректор Жейлан бул жагынан алганда каталог өзгөчө жаш окумуштуулар үчүн маанилүү баштапкы булак боло аларын белгиледи. Каталогдо камтылган бай материал көптөгөн жаңы академиялык изилдөөлөргө негиз боло аларын айткан Жейлан: “Жаш академиктер бул эмгектердин негизинде 400-500 макала да жазышы мүмкүн”, – деп, эмгектин илимий өндүрүш үчүн түзгөн мүмкүнчүлүктөрүнө көңүл бурду.

Эмгекти басмага даярдоо процессинде Түркия Республикасынын Маданият жана туризм министрлиги тарабынан көрсөтүлгөн колдоого да токтолгон Жейлан министрликтин жардамы көп жылдык илимий эмгектин кеңири көлөмдөгү басылмага айланышында маанилүү роль ойногонун белгиледи. Ошондой эле Маданият министрлиги менен координация иштерин жүргүзгөн КТМУнун Туризм факультетинин окутуучусу доц. д-р Иса Яйляга ыраазычылык билдирди.

Илимий топтолгон тажрыйба «Манастын» академиялык мурасына кошулду

Ректор Алпаслан Жейлан эмгектин жарык көрүү процессинин КТМУ үчүн өзгөчө мааниге ээ экенин белгилеп, илимий эмгектер изилдөөчүнүн жеке академиялык тажрыйбасын байытуу менен катар анын иштеген мекемесинин илимий мурасына да салым кошорун айтты.

“Мен эми «Манас» үй-бүлөсүнүн мүчөсүмүн, демек, бул эмгек да «Манаска» таандык болушу керек”, – деген Жейлан Түркия Республикасынын Маданият жана туризм министрлигинин колдоосу менен эмгектин КТМУнун илимий ишмердиги менен байланыштырылып сунушталганына кубанычта экенин билдирди.

Жейлан сөзүн улантып: “Эми бул эмгек университетибиздин да эмгеги катары тарыхта калды. Бул биз үчүн чоң кубаныч. “Эрзурум музейинин археологиялык эстеликтеринин каталогу” Түркиянын маданий мурасына байланыштуу кеңири илимий изилдөөнү КТМУнун академиялык тажрыйбасы менен айкалыштырып, Университеттин илим, маданият жана жалпы тарых жаатындагы иштерине жаңы салым кошууда”, – деди.

Академиялык мурастын баалуулугу жаңы муундун изилдөөлөрү менен арта берет

Иш-чарада өз баасын берген профессор, доктор Лайли Үкүбаева төрт томдук эмгек чоң илимий эмгектин натыйжасы экенин белгилеп, аны даярдоого салым кошкон окумуштууларды куттуктады.

Илимий изилдөө өткөндөн бүгүнкү күнгө чейин жеткен материалдарды аныктоо, түшүндүрүү, системага салуу жана келечек муундардын пайдалануусуна берүү жагынан маанилүү жоопкерчиликти камтарын айткан Үкүбаева маданий мурасты сактоодо муундар аралык илимий улантуучулуктун маанисине көңүл бурду.

Топтолгон академиялык билимди жаңы изилдөөлөр менен өнүктүрүү зарылдыгын баса белгилеген Үкүбаева жаш изилдөөчүлөрдү археологиялык изилдөөлөрдү жана археологиялык казууларды улантууга чакырды. Коомдун тарыхын, маданий баалуулуктарын жана өткөндөн мураска калган байлыктарын илимий ыкмалардын негизинде изилдөө келечек муундардын алдында турган маанилүү жоопкерчилик экенин белгилеген Үкүбаева жаш окумуштуулар окуп, изилдеп жана оригиналдуу эмгектерди жаратуу менен бул мурасты мындан ары да өнүктүрөт деген ишенимин билдирди.

9 миң эстеликтин документтештирилиши чоң илимий эмгекти чагылдырат

КТМУнун проректору, профессор, доктор Исмет Алтынташ да төрт томдук каталогдун артында өтө көлөмдүү жана тыкыр илимий эмгек турганына көңүл бурду. Музейдеги эстеликтерди илимий жактан изилдөө жана каттоого алуу узак убакытты жана бир нече баскычтан турган процессти талап кыларын белгилеген Алтынташ 9 миң эстеликтин ар биринин өзүнчө каралышы эмгектин масштабын көрсөтөрүн айтты.

Алтынташ эмгектин баалуулугу камтылган эстеликтердин саны менен гана чектелбестен, жылдар бою жүргүзүлгөн системалуу документтештирүү процессинин туруктуу илимий булакка айландырылышында экенин белгиледи. Маданий мурасты сактоонун эң маанилүү баскычтарынын бири аны так жана кеңири түрдө каттоого алуу экенин айткан Алтынташ каталог бүгүнкү күндө маанилүү маалымдама эмгек болуу менен бирге келечектеги изилдөөчүлөр үчүн да ишенимдүү илимий мурас түзөрүн билдирди. Алтынташ мындай көлөмдүү эмгекти аяктоо чыдамкайлыкты, үзгүлтүксүз эмгекти жана күчтүү академиялык тартипти талап кыларын белгилеп, Ректор Алпаслан Жейланды жана изилдөөгө салым кошкон окумуштууларды куттуктады.